จากโรงงานถึงโครงข่ายไฟฟ้า: อ่านข้อมูลแบตเตอรี่เพื่อเข้าใจการกักเก็บพลังงานหมุนเวียน

หน้าแรก / บทความ

แบตเตอรี่ไม่ได้มีความหมายเดียวกันในทุกสถิติ

เมื่อพูดถึงการกักเก็บพลังงาน ผู้คนมักนึกถึงขนาดความจุของแบตเตอรี่เป็นอันดับแรก แต่การประเมินบทบาทของแบตเตอรี่ในระบบพลังงานหมุนเวียนจำเป็นต้องดูข้อมูลหลายด้านประกอบกัน แบตเตอรี่ที่ผลิตได้ ไม่ได้หมายความว่าแบตเตอรี่นั้นถูกติดตั้งในระบบไฟฟ้าแล้ว และแบตเตอรี่ที่ถูกจัดส่งออกจากโรงงานก็ไม่ได้แปลว่าจะถูกใช้เพื่อกักเก็บไฟฟ้าจากแสงอาทิตย์หรือพลังงานลมเสมอไป

สถิติที่ใช้ในบทความชุดนี้เป็นข้อมูลการผลิต การส่งออกจากโรงงาน และสินค้าคงคลังของผลิตภัณฑ์แบตเตอรี่ในภาคอุตสาหกรรมของญี่ปุ่น ข้อมูลจึงมีประโยชน์ในการมองภาพด้านการผลิตและการเคลื่อนไหวของสินค้า แต่ไม่ใช่ข้อมูลโดยตรงเกี่ยวกับกำลังการผลิตไฟฟ้าของระบบกักเก็บพลังงาน หรือปริมาณไฟฟ้าที่แบตเตอรี่จ่ายเข้าสู่โครงข่าย

สำหรับผู้อ่านในไทยและประเทศอื่น ๆ จุดสำคัญจึงไม่ใช่การนำตัวเลขจากประเทศหนึ่งมาเปรียบเทียบอย่างตรงไปตรงมา หากแต่เป็นการเรียนรู้ว่า ควรถามอะไรจากสถิติแต่ละประเภท และควรระวังการตีความอย่างไร

ตารางใดตอบคำถามแบบไหน

ความแตกต่างระหว่างตาราง “ผลิตภัณฑ์รายช่วงเวลา” กับตาราง “อนุกรมเวลาของผลิตภัณฑ์” มีความสำคัญต่อการอ่านข้อมูล ตารางแบบแรกช่วยให้เห็นภาพของช่วงเวลาที่กำหนด ส่วนตารางแบบหลังช่วยให้ติดตามรายการเดียวกันข้ามช่วงเวลาได้สะดวกกว่า อย่างไรก็ตาม ทั้งสองแบบยังเป็นสถิติภาคการผลิต ไม่ใช่บัญชีทรัพย์สินของระบบไฟฟ้า

ความจุพลังงานกับกำลังไฟฟ้าไม่ใช่สิ่งเดียวกัน

ในการพูดถึงแบตเตอรี่ คำว่า “ความจุ” และ “กำลัง” มักถูกใช้ปะปนกัน ความจุสะท้อนว่าแบตเตอรี่สามารถเก็บพลังงานไว้ได้มากเพียงใด ส่วนกำลังสะท้อนว่าแบตเตอรี่สามารถรับหรือจ่ายไฟได้เร็วเพียงใด ระบบที่มีความจุสูงอาจเหมาะกับการเลื่อนเวลาการใช้ไฟฟ้า แต่ระบบที่ต้องตอบสนองอย่างรวดเร็วอาจต้องให้ความสำคัญกับกำลังและระบบควบคุมมากเป็นพิเศษ

สถิติการผลิตแบตเตอรี่โดยทั่วไปไม่ได้บอกครบว่า ผลิตภัณฑ์แต่ละชนิดมีความจุเท่าใด ถูกใช้ในสถานีไฟฟ้า บ้าน อาคาร โรงงาน หรือยานยนต์ และจะถูกใช้งานได้นานเพียงใด การนำข้อมูลการผลิตไปสรุปว่า “ระบบกักเก็บพลังงานมีความจุเพิ่มขึ้นเท่าใด” จึงอาจทำให้เกิดความเข้าใจคลาดเคลื่อน

สำหรับการบูรณาการพลังงานหมุนเวียน ยังต้องพิจารณาข้อมูลอื่นร่วมด้วย เช่น รูปแบบการผลิตไฟฟ้าตามเวลา ความต้องการใช้ไฟฟ้า ความสามารถของโครงข่าย และกฎเกณฑ์ด้านความปลอดภัย ข้อมูลเหล่านี้ไม่ได้ปรากฏโดยตรงในตารางการผลิตแบตเตอรี่

อ่านตัวเลขโดยแยก “การผลิต” ออกจาก “การใช้งาน”

แบตเตอรี่หนึ่งรายการอาจผ่านหลายขั้นตอน ตั้งแต่การผลิต การเก็บรักษา การจัดส่ง การติดตั้ง และการใช้งานจริงในระบบไฟฟ้า แต่ละขั้นตอนอาจถูกบันทึกโดยหน่วยงานหรือสถิติคนละชุด ดังนั้นยอดผลิตจึงไม่ควรถูกนำไปแทนยอดติดตั้ง และยอดส่งออกจากโรงงานก็ไม่ควรถูกนำไปแทนปริมาณไฟฟ้าที่กักเก็บได้

ในกรณีของไทย การอ่านข้อมูลลักษณะนี้มีประโยชน์ต่อการวางคำถามเชิงนโยบายและธุรกิจอย่างรอบคอบ เช่น ประเทศมีศักยภาพด้านการผลิตชิ้นส่วนหรือผลิตภัณฑ์ใด ห่วงโซ่อุปทานมีจุดเชื่อมต่ออยู่ตรงไหน และยังขาดข้อมูลใดในการประเมินระบบกักเก็บพลังงานระดับประเทศ การตั้งคำถามเช่นนี้เปิดทางให้เปรียบเทียบข้ามประเทศได้ โดยไม่ผูกติดกับรูปแบบกฎหมายหรือมาตรการสนับสนุนของประเทศใดประเทศหนึ่ง

จากข้อมูลโรงงานสู่ระบบพลังงานที่ยืดหยุ่น

แบตเตอรี่มีบทบาทสำคัญต่อการเชื่อมพลังงานหมุนเวียนกับผู้ใช้ไฟฟ้า เพราะช่วยให้ไฟฟ้าที่ผลิตได้ในช่วงหนึ่งสามารถนำไปใช้ในอีกช่วงหนึ่งได้ แต่การประเมินบทบาทนั้นต้องเชื่อมข้อมูลหลายชั้นเข้าด้วยกัน ได้แก่ ข้อมูลวัตถุดิบและการผลิต ข้อมูลการขนส่งและการติดตั้ง ข้อมูลการเดินระบบ และข้อมูลผลกระทบตลอดอายุการใช้งาน

ชุดสถิติที่นำเสนอในที่นี้จึงควรถูกมองเป็น “แผนที่ของภาคการผลิต” ไม่ใช่คำตอบทั้งหมดของระบบกักเก็บพลังงาน การอ่านอย่างมีวิจารณญาณจะช่วยให้ผู้กำหนดนโยบาย ผู้ประกอบการ นักวิจัย และประชาชนแยกแยะได้ว่า ข้อสรุปใดมาจากข้อมูลโดยตรง และข้อสรุปใดจำเป็นต้องใช้สถิติชุดอื่นประกอบ

出典

• 経済産業省「平成27年 生産・出荷・在庫統計 １．製品年表【電気・電子デバイス・情報通信機械】（39）電池」

https://www.e-stat.go.jp/dbview?sid=0003168728

• 経済産業省「平成25年 生産・出荷・在庫統計 ２．製品統計表（時系列）【電気・電子デバイス・情報通信機械】（39）電池」

https://www.e-stat.go.jp/dbview?sid=0003115967

• 経済産業省「平成28年 生産・出荷・在庫統計 １．製品年表【電気・電子デバイス・情報通信機械】（39）電池」

https://www.e-stat.go.jp/dbview?sid=0003194199

• 経済産業省「2020年 生産・出荷・在庫統計 １．製品年表【電気・電子デバイス・情報通信機械】（39）電池」

https://www.e-stat.go.jp/dbview?sid=0003438934

• 経済産業省「2020年 生産・出荷・在庫統計 ２．製品統計表（時系列）【電気・電子デバイス・情報通信機械】（39）電池」

https://www.e-stat.go.jp/dbview?sid=0003438974